Speculaas met een PFAS-bijsmaak (Dr. Van Brusselen)

De ontdekking van PFAS in iets alledaags als speculaas legt opnieuw bloot hoe wijdverspreid deze ‘forever chemicals’ in onze leefwereld aanwezig zijn. Vooral kinderen, die extra kwetsbaar zijn voor vervuilende stoffen, dragen de gevolgen. Terwijl experts geruststellen dat waarden onder de norm blijven, groeit de onzekerheid over de echte impact op onze gezondheid. Dat schrijft kinderarts Daan Van Brusselen in een opiniestuk in De Standaard van afgelopen weekend.

Kinderen zijn de kanaries in de koolmijn als het over vervuiling gaat. Daarover publiceerde Dr. Van Brusselen, kinderarts bij ZAS/UAntwerpen 'Dagboek van een kinderarts zonder grenzen' 'Dagboek van een kinderarts zonder grenzen'. Zijn opiniestuk, ook gekoppeld aan het sinterklaasfeest, gaat als volgt:

“Kinderen ademen sneller dan volwassenen en drinken meer in verhouding tot hun lichaamsgewicht: zo krijgen ze meer vervuilende stoffen binnen, ook forever chemicals. PFAS zitten in ons drinkwater, maar voeding blijft de belangrijkste bron. Je kunt de stoffen ook inademen via huisstof, als je in de buurt woont van verbrandingsovens of van fabrieken die de stoffen produceren of verwerken.”

“Dat nu zelfs een onschuldige speculaas PFAS bevat, is verontrustend. Een steekproef van het Europese Pesticide Action Network maakt duidelijk dat TFA, een afbraakproduct van verscheidene PFAS, in allerlei graanproducten aanwezig is in hoge concentraties. Dat vooral de West-Vlaamse landbouwregio's een probleem met TFA hebben, is niet onverwacht: pesticiden zijn een belangrijke bron van die stof.”

“PFAS zijn niet alleen hormoonverstorend en mogelijk kankerverwekkend bij volwassenen. Via de navelstreng of moedermelk bereiken PFAS ook baby's. Zo worden ze geassocieerd met een lager geboortegewicht. Zwangere vrouwen riskeren zwangerschapsvergiftiging met allerlei nefaste effecten voor de foetus. Zuigelingen die meer blootgesteld worden aan PFAS, reageren minder goed op vaccins. Bij een hogere PFAS-blootstelling van zwangere vrouwen blijken hun kinderen vatbaarder voor infecties. Kinderen zijn de kanaries in de koolmijn. Omdat hun organen en hun immuunsysteem nog in volle ontwikkeling zijn, zijn ze gevoeliger voor vervuiling dan volwassenen.”

Voorzorgsprincipe en preventie

“We weten minder over TFA dan over andere PFAS. TFA stapelt zich minder gemakkelijk op in het lichaam en zou minder toxisch zijn dan het beruchte PFOS. Maar het kleine PFAS-broertje werd al wel in verband gebracht met verminderde spermakwaliteit en schildklierproblemen.”

“De overheid en experts in gewasbescherming (let op het eufemisme) zijn er als de kippen bij om te zeggen dat de concentraties PFAS en pesticiden in onze voeding 'onder de norm zitten' en dus geen gevaar vormen voor de volksgezondheid. De waarheid is dat we dat heel moeilijk kunnen achterhalen. Sommige aandoeningen die eraan gelinkt worden, zijn zeldzaam. Ze nemen maar met een paar procent toe door blootstelling aan een bepaald product. Je moet dus al uitgebreide en langdurige studies uitvoeren om effecten aan te tonen. Bovendien is het vaak niet een enkele polluent, maar een cocktail van stoffen die maakt dat sommige ziektes meer voorkomen. De effecten van zulke combinaties zijn altijd moeilijk te onderzoeken.”

“Het voorzorgsprincipe stelt dat je bij onzekerheid over mogelijke risico's voor mens en milieu preventieve maatregelen moet nemen. Dat geldt des te meer in de eerste duizend dagen van een mensenleven. Van bij de bevruchting tot de tweede verjaardag vindt de snelste groeifase in ons leven plaats. Als die snelheid zich zou voortzetten, woog je in de lagere school een ton. Het is dan ook logisch dat kinderen in die periode het meest opnemen: voedingsstoffen, maar helaas ook vervuiling. In de puberteit heb je nog eens zo'n versnelde groeifase: ook dan ben je extra kwetsbaar.”

Procedure: essentieel verschil met nieuwe geneesmiddelen

“No regret -zones, waar je geen eitjes en groenten uit je tuin mag eten, zijn geen oplossing. Daarmee leg je de verantwoordelijkheid bij de burger, die er niet aan kan doen dat er PFAS in zijn grond zitten. Beleidsopties kunnen lokaal bestaan uit sanering en gezonde biologische schoolmaaltijden, maar op een hoger niveau uit een snellere transitie naar biologische landbouw of een strengere regulering van chemicaliën."

"De Europese Reach-verordening uit 2007 (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) verplicht producenten om chemicaliën te registreren bij het European Chemicals Agency (ECHA) in Helsinki. Maar terwijl de procedure loopt, mogen die stoffen wel al op de markt gebracht worden. Nieuwe geneesmiddelen moeten, geheel terecht, jarenlang strenge procedures doorlopen alvorens ze in omloop mogen komen. Maar een nieuwe stof met onbekende impact belandt wél zomaar in je voeding!”

“Zelfs als we geen PFAS meer produceren, blijven die forever chemicals nog lang in ons milieu, maar dan voorkomen we tenminste dat het probleem nóg groter wordt. Nultolerantie tegenover PFAS in voedselverpakkingen en uiteindelijk een algemeen Europees PFAS-verbod zijn aangewezen. En in het geval van TFA een veel strengere regelgeving op het vlak van pesticiden. Beter de PFAS-kraan nu dichtdraaien dan nog honderd jaar dweilen.”

“Willen we onze kinderen echt blootstellen aan iets wat “wellicht wat veiliger is dan het beruchte PFOS”? Het is onfair om hun blootstelling als collateral damage te beschouwen. Die stof hoort niet thuis in de speculaas die kinderen krijgen van Sinterklaas.”

Daan Van Brusselen